Một tờ quy ước dùng AI có ích khi con cùng viết ra nó, và khi cả nhà ngồi lại sửa sau một tuần dùng thử. Tờ giấy không để bắt lỗi con; nó để cả nhà nói cùng một ngôn ngữ: việc nào được nhờ AI, dữ liệu nào không đưa vào, khi nào phải dừng lại hỏi người lớn.
Bài dùng cho gia đình có con đã hoặc sắp tự dùng AI (giai đoạn C trong bài cha mẹ cùng con học về AI). Trước khi điền, kiểm hai việc: con dùng công cụ đúng điều khoản tuổi chưa, và trường có quy định dùng AI cho bài tập không. Quy định của trường luôn đứng trên tờ quy ước của nhà.
Cách giới thiệu với con
- Nói mục đích ngay từ đầu: "Bố mẹ muốn cả nhà thống nhất cách dùng AI, không phải để kiểm tra con."
- Để con đề xuất trước ở mỗi mục. Con thường biết rõ hơn bố mẹ AI giúp được gì.
- Bố mẹ cũng ghi quy ước cho chính mình nếu muốn (ví dụ không đăng ảnh con lên công cụ tạo ảnh). Quy ước hai chiều dễ được tôn trọng hơn.
Mẫu quy ước (tự điền)
QUY ƯỚC DÙNG AI CỦA NHÀ [tên gia đình] Ngày: [ ] Rà lại ngày: [ ]
1. Công cụ con dùng: [tên], qua tài khoản của: [ai]
2. Con ĐƯỢC dùng AI để:
- [ví dụ: hỏi gợi ý khi đã tự làm mà vẫn vướng]
- [ ]
3. Con KHÔNG dùng AI để:
- [ví dụ: làm hộ bài nộp cho thầy cô, khi trường không cho phép]
- [ ]
4. Không đưa vào AI:
- Họ tên đầy đủ, trường, lớp, địa chỉ, số điện thoại của mình và bạn
- Ảnh có mặt mình hoặc bạn
- Mật khẩu, số giấy tờ
- [thêm: ]
5. Dừng lại và nói với [bố / mẹ / người lớn khác] khi:
- AI hay ai đó xin thông tin riêng, ảnh, hoặc bảo giữ bí mật
- Thấy nội dung làm mình sợ, khó chịu, hoặc thấy lạ
- Không chắc việc AI gợi ý có an toàn không
6. Kể lại: khi nộp bài có dùng AI, con ghi một câu AI đã giúp phần nào
(theo cách thầy cô yêu cầu, nếu có).
7. Bố mẹ hứa: [ví dụ: không đọc lén lịch sử; con kể chuyện lạ thì không mắng]
Ký: Con [ ] Bố / Mẹ [ ]Mục 5 và mục 7 đi cùng nhau. Con chỉ dừng lại hỏi khi biết mình sẽ không bị phạt vì đã kể.
Ví dụ điền (giả lập)
Gia đình giả lập, con học lớp 8, dùng tài khoản trường cấp ở nhà, cha mẹ đã đồng ý theo yêu cầu của trường:
| Mục | Con đề xuất | Sau khi bàn |
|---|---|---|
| Được dùng | "Hỏi khi không hiểu bài, viết dàn ý văn" | Hỏi khi đã tự làm 15 phút mà vẫn vướng; dàn ý văn chỉ khi cô cho phép |
| Không dùng | "Chép đáp án" | Chép đáp án; viết hộ cả bài văn; làm bài kiểm tra trực tuyến |
| Không đưa vào | Mật khẩu | Thêm: ảnh bài làm có tên, chuyện của bạn trong lớp |
| Dừng lại khi | "Bị ai đó nhắn lạ" | Thêm: AI trả lời khác hẳn thầy cô dạy; muốn thử một ứng dụng AI mới |
| Kể lại | (không có) | Ghi một câu cuối bài nếu cô yêu cầu |
Một tuần dùng thử: ghi gì
Con tự ghi, mỗi lần chỉ một dòng, không cần chép nội dung trò chuyện:
| Ngày | Dùng để làm gì | Có đúng quy ước không | Có gì lạ không |
|---|
Bố mẹ không chấm phiếu này. Mục đích là có chất liệu để buổi rà lại nói chuyện cụ thể.
Buổi rà lại sau một tuần (15 phút)
Hỏi bốn câu, theo thứ tự:
- Quy ước nào dễ giữ, quy ước nào khó? Vì sao?
- Có việc nào con muốn dùng AI mà quy ước chưa nói tới?
- Có lần nào AI trả lời sai hoặc làm con thấy lạ?
- Mình sửa gì?
Sửa ngay trên tờ quy ước, ghi ngày rà lại tiếp theo (ví dụ đầu học kỳ, hoặc khi con đổi công cụ). Một quy ước không ai sửa sau vài tháng thường đã không còn được dùng.
Những điều tờ quy ước không làm
- Không thay quy định của trường hay điều khoản của công cụ.
- Không là giấy tờ pháp lý, không cần công chứng hay mẫu chuẩn.
- Không dùng để theo dõi bí mật: nếu cần dùng tính năng quản lý của cha mẹ mà công cụ có, nói rõ với con.
Tự kiểm
- Con đã tự đề xuất ở từng mục?
- Có mục "dừng lại và nói với ai" và lời hứa của bố mẹ đi kèm?
- Đã hẹn ngày rà lại?
- Quy ước không mâu thuẫn với quy định của trường?
Nguồn & lưu ý
- UNICEF Innocenti, Guidance on AI and children, phiên bản 3.0: nêu yêu cầu bảo đảm an toàn, bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư của trẻ, và hỗ trợ lợi ích tốt nhất của trẻ. Tài liệu viết cho chính sách và hệ thống AI; tờ quy ước là cách biên tập chuyển các ưu tiên đó về việc trong nhà. Đối chiếu 01/10/2026.
- Mẫu và ví dụ điền do biên tập soạn, chưa thử với gia đình thật. Không có quan hệ thương mại với nhà cung cấp công cụ.
