Portfolio cho người xem thấy bạn đã làm gì; case study cho họ thấy một dự án cụ thể đã diễn ra thế nào, phần nào là của bạn và kết quả nào có số liệu đỡ lưng. AI giúp bạn sắp xếp hồ sơ thành một trang dễ đọc và chỉ ra chỗ còn thiếu. Nó không được phép tạo thành tích, và bạn cũng không nên để nó biến "cùng lúc" thành "vì".
Portfolio là bộ sưu tập sản phẩm hoặc dự án đã làm, thường là ảnh, đường dẫn, một dòng mô tả. Case study là bài trình bày một dự án: bối cảnh, việc bạn làm, kết quả, và điều chưa kết luận được. Prompt (câu lệnh) là câu bạn gõ cho AI để giao việc; các khối có nhãn "prompt" trong bài sao chép nguyên văn được.
Bài này đi cùng bài tìm câu chuyện thương hiệu từ chất liệu thật: bài đó lấy chất liệu để kể về thương hiệu, bài này lấy hồ sơ để trình bày một dự án.
Bước 1: viết hồ sơ dự án thành các mẩu có mã
Mỗi mẩu cần: mã (H1, H2...), điều có thật, nguồn, và quyền công khai. Bốn nhóm bạn nên có: việc bạn làm, người cùng làm, số liệu trước và sau, và các yếu tố khác diễn ra cùng lúc.
Hồ sơ giả lập để dán (Linh, nhà thiết kế đồ họa tự do, làm cho quán Hẻm Nhỏ ở Đà Lạt):
HỒ SƠ (GIẢ LẬP) Người làm: Linh, thiết kế đồ họa tự do. [H1] Dự án: làm lại thực đơn và biển hiệu cho quán cà phê Hẻm Nhỏ (Đà Lạt), tháng 08/2026. [H2] Phần việc của Linh: thiết kế thực đơn và biển hiệu. Chụp ảnh món do anh Tuấn (nhiếp ảnh gia) làm. Nội dung chữ do chủ quán viết. [H3] Số lượt đặt bàn: tháng 07/2026 có 62; tháng 09/2026 có 88 (nguồn: sổ đặt bàn của quán). [H4] Trong tháng 08 quán cũng chạy khuyến mãi giảm 10% cho nhóm từ 4 người. [H5] Doanh thu: quán chưa cung cấp. [H6] Quyền: chủ quán cho phép nêu tên quán và số lượt đặt bàn; chưa nói gì về ảnh thực đơn.
Bộ hồ sơ cố ý có ba "cái bẫy" mà dự án thật nào cũng gặp: số liệu đi kèm một yếu tố khác cùng lúc (H4), người khác cùng làm ra sản phẩm (H2), và quyền dùng mới có một phần (H6).
Bước 2: giao việc, với hai quy tắc cứng
Mở cuộc trò chuyện mới. Nếu hồ sơ có thông tin khách, dùng chế độ không lưu lịch sử: chế độ ẩn danh của Claude hoặc trò chuyện tạm thời của ChatGPT. Theo hai trang hỗ trợ (đối chiếu 09/10/2026), cuộc trò chuyện loại này không hiện trong lịch sử và không dùng để huấn luyện, nhưng nhà cung cấp vẫn có thể giữ bản sao tới 30 ngày vì lý do an toàn.
Bạn là biên tập viên giúp tôi viết case study từ portfolio. Chỉ dùng hồ sơ trong khối bên dưới; không dùng hiểu biết ngoài, không thêm thành tựu, con số hay lời khách. Nếu một ô không có dữ liệu thì ghi đúng 'chưa có dữ liệu'. Không biến hai việc xảy ra cùng lúc thành quan hệ nguyên nhân. Việc 1: viết case study một trang gồm: Bối cảnh, Việc tôi làm, Kết quả có số liệu, Điều chưa kết luận được. Việc 2: lập bảng kiểm 3 cột: số liệu | quyền công khai | phần việc của tôi; mỗi dòng ghi Đủ / Thiếu / Cần hỏi.
Sau câu lệnh, dán khối hồ sơ ở Bước 1. Hai quy tắc cứng: "chưa có dữ liệu" cho ô trống, và cấm biến hai việc cùng lúc thành nguyên nhân. Mục "Điều chưa kết luận được" bắt AI nói thẳng giới hạn thay vì để bạn tự phát hiện sau.
Kết quả chạy thật (trích, rút gọn)
Ngày 09/10/2026, trên Claude web (Claude Sonnet 5.5, chế độ ẩn danh). Phần "Việc tôi làm" AI viết đúng hai việc của Linh và thêm: "Những phần không phải của tôi: ảnh chụp món do anh Tuấn (nhiếp ảnh gia) thực hiện; nội dung chữ do chủ quán viết." Phần kết quả:
Theo sổ đặt bàn của quán, số lượt đặt bàn là 62 vào tháng 07/2026 (trước dự án) và 88 vào tháng 09/2026 (sau dự án), tức tăng 26 lượt (khoảng 42%).
Doanh thu: chưa có dữ liệu (quán chưa cung cấp).
Phần "Điều chưa kết luận được":
Chưa thể nói thiết kế làm tăng lượt đặt bàn. Trong tháng 08, quán đồng thời chạy khuyến mãi giảm 10% cho nhóm từ 4 người. [...] Các yếu tố khác (mùa du lịch, ảnh món, nội dung chữ do chủ quán viết): chưa có dữ liệu để đánh giá.
Bảng kiểm (rút gọn các dòng quan trọng):
| Số liệu | Quyền công khai | Phần việc của tôi |
|---|---|---|
| Đặt bàn 62 và 88, nguồn sổ đặt bàn của quán | Đủ: chủ quán cho phép nêu số lượt đặt bàn | Đủ: chỉ nêu là kết quả đi cùng dự án, không nêu là do thiết kế |
| Khuyến mãi giảm 10% cho nhóm từ 4 người | Cần hỏi: hồ sơ chưa nói chủ quán có đồng ý nêu khuyến mãi hay không | Đủ: không phải việc của Linh, chỉ làm ngữ cảnh |
| Doanh thu | Thiếu: quán chưa cung cấp | Thiếu: chưa có dữ liệu để gắn với phần việc nào |
| Ảnh thực đơn (anh Tuấn chụp) | Cần hỏi: chủ quán chưa nói gì; cần hỏi thêm cả anh Tuấn nếu muốn đăng ảnh | Cần hỏi |
Tự kiểm của nhóm: 26/62 là khoảng 41,9% nên "khoảng 42%" đúng; hai số 62 và 88 đúng hồ sơ; AI không nêu doanh thu hay nguyên nhân nào ngoài hồ sơ. Một điểm để bạn lưu ý: bản AI viết đặt chữ "sau dự án" cho tháng 09 trong khi dự án làm ở tháng 08; đó là cách gọi của AI, nên khi đăng hãy ghi đúng "tháng 09/2026".
Bước 3: bảng kiểm quyết định cái gì được đăng
Bảng ba cột là phần dùng để quyết định, không phải trang trí:
- Số liệu: có nguồn, có mốc thời gian, có ai cung cấp? Đủ thì được đăng; thiếu thì ghi "chưa có dữ liệu".
- Quyền công khai: chủ dự án cho dùng cái gì? Tên, số liệu, hình ảnh, lời trích mỗi thứ là một quyền riêng. Quyền của một thứ không kéo theo quyền của thứ khác.
- Phần việc của bạn: việc nào chính tay bạn làm, việc nào cùng làm, việc nào do người khác. Ghi công người khác khi dùng sản phẩm của họ.
Dòng nào "Cần hỏi" thì gửi cho chủ dự án trước khi đăng. Ví dụ tin nhắn: "Anh/chị cho em hỏi: em có thể nêu khuyến mãi giảm 10% nhóm 4 người tháng 08 trong case study để người đọc hiểu số đặt bàn không? Em cũng muốn dùng ảnh thực đơn do anh Tuấn chụp, em cần hỏi anh Tuấn nữa. Anh/chị cho em biết ạ." Trả lời của chủ dự án được lưu lại, vì luật yêu cầu sự đồng ý phải kiểm chứng lại được (xem phần "Thay bằng dữ liệu của bạn").
Ví dụ sai: "viết cho thật ấn tượng"
Cùng ngày, nhóm đưa yêu cầu lỏng với một phần hồ sơ (không có khuyến mãi, quyền, ranh giới phần việc):
Viết cho tôi một case study thật ấn tượng từ dự án sau để đưa vào portfolio. Linh, thiết kế đồ họa tự do. Làm lại thực đơn và biển hiệu cho quán cà phê Hẻm Nhỏ (Đà Lạt), tháng 08/2026. Số lượt đặt bàn tháng 07 là 62, tháng 09 là 88.
Bản trả về nghe chuyên nghiệp, nhưng khi đối chiếu với hồ sơ thật có các lỗi (đối chiếu lại bởi chính AI ở lượt sau, nhóm xác nhận từng dòng):
- Phạm vi phần việc phóng đại: "phụ trách toàn bộ dự án" trong khi Linh chỉ thiết kế thực đơn và biển hiệu; ảnh món của anh Tuấn, chữ của chủ quán.
- Chi tiết bịa: "nằm trong một con hẻm", mô tả bối cảnh quán mà hồ sơ không có.
- Số liệu suy ra làm đẹp: trung bình ngày "~2,0 lên ~2,9 (+47%)" tự tính từ 62/31 và 88/30; mức +47% cao hơn +42% chỉ vì tháng 09 ít hơn một ngày, nên mức tăng trông lớn hơn.
- Nhân quả ngầm: viết đặt bàn tăng "trong tháng đầu tiên sau khi hoàn thiện", đọc như do thiết kế.
- Bỏ sót yếu tố gây nhiễu: khuyến mãi tháng 08.
- Các khung trống kiểu "[Mô tả lựa chọn chữ, màu sắc...]" mà người đọc dễ quên xóa trước khi đăng.
Câu lệnh tự kiểm và sửa
Kiểm bản case study vừa rồi với hồ sơ thật dưới đây. Liệt kê từng câu hoặc số liệu không có trong hồ sơ, hoặc nói mạnh hơn hồ sơ (ví dụ nhân quả, phạm vi phần việc, tên 'con hẻm', mức tăng theo ngày). Sau đó viết lại bản chỉ dùng hồ sơ; chỗ thiếu ghi 'chưa có dữ liệu'. HỒ SƠ: Linh thiết kế thực đơn và biển hiệu; ảnh món do anh Tuấn chụp; chữ do chủ quán viết. Tháng 08/2026 làm dự án. Đặt bàn tháng 07: 62; tháng 09: 88 (sổ đặt bàn của quán). Tháng 08 quán chạy thêm khuyến mãi giảm 10% cho nhóm từ 4 người. Doanh thu: quán chưa cung cấp. Quán cho phép nêu tên quán và số lượt đặt bàn.
Trong lần chạy, AI mở đầu bằng: chỉ có hai số liệu (62 và 88), mốc tháng 08/2026 và việc Linh làm thực đơn, biển hiệu là khớp hồ sơ; phần còn lại là AI tự dựng hoặc nói mạnh hơn. Nó gắn nhãn số theo ngày là "số suy ra, bỏ", chỉ ra khuyến mãi bị bỏ sót là "yếu tố gây nhiễu lớn nhất", chỉ ra "phụ trách toàn bộ dự án" không khớp, và nhắc cần ghi công anh Tuấn và chủ quán. Bạn vẫn là người đọc bản viết lại và so từng số với sổ gốc.
Khi hồ sơ thiếu hơn nữa
Nếu bạn xóa H3 (không có số liệu) và chạy lại câu lệnh ở Bước 2, đòi hỏi đúng là: mục "Kết quả có số liệu" ghi "chưa có dữ liệu" và case study tập trung vào bối cảnh, việc bạn làm và quy trình. Nếu AI viết ra một con số, câu lệnh đang thiếu quy tắc "chưa có dữ liệu". Nhóm chưa chạy riêng biến thể này; ghi nhận ở phần giới hạn. Một case study không có số liệu vẫn có giá trị khi cho thấy rõ bạn đã làm gì và ra quyết định ra sao, miễn là nó không giả vờ có kết quả.
Thay bằng dữ liệu của bạn
- Chọn một dự án đã xong, không phải cả portfolio.
- Viết hồ sơ theo bốn nhóm ở Bước 1, mỗi mẩu có mã và nguồn. Số liệu lấy từ sổ hoặc báo cáo của chính khách, ghi tháng cụ thể.
- Liệt kê mọi việc khác diễn ra cùng thời gian: khuyến mãi, mùa vụ, chạy quảng cáo, đổi giá, sự kiện, thay đổi nhân sự. Đưa hết vào hồ sơ để AI nêu ở mục "Điều chưa kết luận được".
- Ghi quyền theo từng thứ: tên khách, số liệu, hình ảnh, lời trích. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15, có hiệu lực từ 01/01/2026, quy định sự đồng ý phải tự nguyện, rõ ràng, cụ thể, lập thành dạng kiểm chứng lại được và không được coi im lặng là đồng ý (Điều 9, theo bản tiếng Anh trên Thư viện Pháp luật). Hợp đồng thiết kế của bạn có thể có điều khoản riêng về công bố; đọc lại hoặc hỏi người có chuyên môn pháp lý nếu không chắc.
- Chạy Bước 2, đọc bảng kiểm, hỏi các dòng "Cần hỏi", rồi mới sửa bản cuối.
Danh sách kiểm trước khi đăng
- Mỗi con số có nguồn và mốc thời gian, và bạn đã tự mở sổ gốc để so.
- Không có câu nào nói thiết kế (hoặc việc của bạn) là nguyên nhân của kết quả nếu chưa có cách đo tách bạch.
- Mục "Điều chưa kết luận được" có mặt và nêu đủ các việc khác diễn ra cùng lúc.
- Phần việc của bạn tách khỏi phần của người khác; người khác được ghi công.
- Tên khách, số liệu, hình ảnh, lời trích đều có phép dùng công khai bằng văn bản hoặc tin nhắn lưu được.
- Ô chưa có dữ liệu ghi "chưa có dữ liệu", không bỏ trống, không để khung chờ điền.
- Không có chi tiết bối cảnh nào ngoài hồ sơ (địa điểm, không khí, tên người).
- Chủ dự án đã đọc bản cuối.
Xử lý khi AI không nghe
- AI tự tính thêm số (theo ngày, phần trăm): thêm câu "Chỉ dùng số nêu trong hồ sơ và phép tính trực tiếp giữa hai số đó; ghi rõ là phép tính."
- AI bỏ sót yếu tố cùng lúc: kiểm hồ sơ xem đã có mẩu nêu yếu tố đó chưa; nếu có, nhắc "mục Điều chưa kết luận được phải liệt kê mọi yếu tố diễn ra cùng thời gian trong hồ sơ".
- Văn nghe quảng cáo, nhiều tính từ: thêm "Giọng văn mô tả, không dùng tính từ khen".
- Bảng kiểm bỏ dòng: yêu cầu "mỗi mẩu H trong hồ sơ phải có một dòng trong bảng".
- Khách không trả lời xin phép: tính là chưa có phép, bỏ phần đó hoặc ẩn danh phần không cần tên.
Giới hạn của bài này
Mỗi vòng chạy một lần ngày 09/10/2026 trên một tài khoản Claude trả phí (Claude Sonnet 5.5, chế độ ẩn danh); kết quả AI khác nhau giữa các lần. Hồ sơ và số liệu giả lập: bài không khẳng định thiết kế hay khuyến mãi nào làm tăng đặt bàn, và cũng không đo được hiệu quả case study với người xem. Chưa chạy biến thể không có số liệu, chưa chạy trên ChatGPT, Gemini hay Copilot. Phần nhắc về luật chỉ nêu điều nên hỏi, không thay tư vấn pháp lý.
